Một lần nữa, chúng ta lại tự lừa dối mình bằng những con số xa lạ.
Mới đây, một bài báo từ Crypto Briefing đã đưa tin rằng một binh sĩ Mỹ thiệt mạng trong một cuộc tấn công ở Jordan, và kèm theo đó là một con số kỳ lạ: "43% khả năng không phận khu vực sẽ đóng cửa hoàn toàn trước ngày 31 tháng 8". Tôi đã đọc đi đọc lại câu đó ba lần, tự hỏi làm thế nào mà một con số cụ thể như vậy lại có thể xuất hiện trong một báo cáo thiếu bằng chứng về nguồn gốc cuộc tấn công. Điều này khiến tôi nhớ đến những ngày đầu tiên của DeFi, khi mọi người nhìn vào APY 1000% trên một pool thanh khoản và tự hỏi: "Liệu có quá tốt để trở thành sự thật không?" Câu trả lời, như chúng ta đều biết, thường là "có".
Một thế giới không có sự thật chung
Tôi đã sống qua cú sập của FTX, nơi mà cả một hệ sinh thái được xây dựng trên niềm tin vào một con người, chứ không phải trên các hợp đồng thông minh minh bạch. Tôi đã chứng kiến cách mà những con số, dù là TVL hay tỷ lệ phần trăm lợi nhuận, có thể bị bóp méo để phục vụ cho một câu chuyện. Với tư cách là một người sáng lập cộng đồng Web3, tôi hiểu rằng sức mạnh thực sự của blockchain không nằm ở những con số ấn tượng, mà nằm ở khả năng tạo ra một không gian nơi sự thật có thể được xác minh một cách độc lập. Đó là lý do tại sao tôi tin vào sự phi tập trung: không phải vì nó hiệu quả hơn, mà bởi vì nó trung thực hơn.
Bối cảnh ở đây không chỉ là một cuộc tấn công quân sự. Đó là một cuộc khủng hoảng về sự tin cậy của thông tin. Chúng ta đang sống trong một thế giới mà bất kỳ ai cũng có thể phát hành một "báo cáo" với những con số ngẫu nhiên và gọi nó là phân tích. Điều này giống hệt như cách mà nhiều dự án "Layer 2" trên Bitcoin đang cố gắng đánh lừa cộng đồng bằng cách dán nhãn Ethereum của họ thành "Bitcoin L2" để câu view. Cả hai đều là một dạng của sự lừa dối có tổ chức. Và trong một thị trường gấu, khi mọi người đang sợ hãi và tìm kiếm sự an toàn, những lời hứa hão này trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết.
Giải mã cốt lõi: Từ xác suất giả tạo đến khả năng phục hồi thực sự
Tôi sẽ không đứng đây và phê phán bài báo đó. Thay vào đó, tôi muốn giới thiệu với các bạn một bộ công cụ mà tôi đã phát triển trong nhiều năm làm việc với các cộng đồng phi tập trung. Tôi gọi nó là khung phân tích R-PEPE-10.
R-PEPE-10 là viết tắt của: R esilience (Khả năng phục hồi), P recision (Độ chính xác), E vidence (Bằng chứng), P ossibility (Khả năng), E thics (Đạo đức), và 10 (hệ số lũy thừa của 10). Đây là một mô hình đánh giá mà tôi sử dụng để phân tích tình báo địa chính trị cũng như các giao thức blockchain. Nó không tìm kiếm một con số duy nhất, mà phơi bày toàn bộ cấu trúc của niềm tin.
Hãy áp dụng nó cho con số "43%" từ bài báo kia.
- Bằng chứng nào hỗ trợ cho 43%? Không có. Không có dữ liệu khảo sát, không có mô hình thống kê, không có trích dẫn từ cơ quan tình báo. Nó chỉ là một con số được ném ra một cách trơ trẽn. Trong thế giới phân tích blockchain, điều này tương đương với việc một người ảnh hưởng nói rằng "dự án này có tiềm năng tăng gấp 100 lần" mà không đưa ra bất kỳ phân tích kỹ thuật nào về tokenomics.
- Độ chính xác của phép đo là bao nhiêu? Một con số như 43% gợi ý một độ chính xác phi thực tế. Nó giống như việc một oracle dự đoán giá ETH sẽ chạm mức $4,231.67 vào ngày 15 tháng 6. Sự chính xác giả tạo này là một dấu hiệu cảnh báo rõ ràng. Nó tạo ra một ảo tưởng về kiến thức.
- Điều gì xảy ra nếu con số này sai lệch? Nếu 43% sai lệch dù chỉ là một phần trăm, toàn bộ kết luận dựa trên nó sẽ sụp đổ. Đây là điểm yếu của bất kỳ hệ thống nào dựa trên một điểm dữ liệu duy nhất mà không có sự dự phòng. Ngược lại, một giao thức DeFi tốt sẽ có nhiều nguồn thanh khoản và nhiều cơ chế bảo vệ để tránh sụp đổ hoàn toàn chỉ vì một hợp đồng thông minh bị lỗi.
Các bạn thấy đấy, câu hỏi thực sự không phải là "43% có đúng không?", mà là "làm thế nào chúng ta có thể xây dựng một hệ thống nhận thức có khả năng phục hồi trước những con số như vậy?"
Vào năm 2017, khi tôi đầu tư vào ICO của Aragon, tôi đã bị cuốn hút bởi tầm nhìn của họ về DAO. Tôi đã đặt niềm tin vào một câu chuyện, chứ không phải vào các mã nguồn mở. Kết quả là tôi đã mất gần hết số vốn của mình. Trải nghiệm đó đã dạy tôi một bài học quý giá: niềm tin không bao giờ được đặt vào một người kể chuyện, mà phải được đặt vào một cơ chế có thể kiểm chứng.
Khung R-PEPE-10 là một nỗ lực để biến bài học đó thành một công cụ. Nó không hứa hẹn sự chắc chắn, nhưng nó cung cấp một ngôn ngữ để thảo luận về sự không chắc chắn một cách trung thực hơn. Nó giống như một smart contract cho tư duy của chúng ta.
Góc nhìn phản trực giác: Tại sao chúng ta cần ít "thông tin" hơn
Đây là điểm mà tôi muốn thách thức chính mình và các bạn: đôi khi, việc có quá nhiều thông tin còn tồi tệ hơn là có quá ít thông tin.
Các hệ thống tập trung thường cố gắng tạo ra một luồng thông tin lọc sẵn để dễ tiêu thụ. Chúng ta được cung cấp những báo cáo đẹp đẽ, những bảng xếp hạng và những con số. Nhưng điều này tạo ra một lớp sơn bóng cho sự hỗn loạn thực sự. Một hệ thống phi tập trung, ngược lại, có thể trông lộn xộn và kém hiệu quả hơn. Bạn phải tự mình đi đào bới dữ liệu trên chuỗi. Bạn phải tự kiểm tra mã nguồn.
Nhưng đó chính là vẻ đẹp của nó. Sự lộn xộn buộc chúng ta phải suy nghĩ bằng chính đôi chân của mình. Nó buộc chúng ta phải phát triển khả năng phục hồi, chứ không phải sự phụ thuộc vào một trung tâm. Khi tôi tổ chức triển lãm NFT ở Barcelona vào năm 2021, tôi đã chọn Foundation vì nó cho phép các nghệ sĩ có toàn quyền kiểm soát câu chuyện của họ. Nó không lọc sẵn tác phẩm. Nó trao quyền.
Áp dụng điều này vào phân tích địa chính trị, thay vì hỏi "Xác suất đóng cửa không phận là bao nhiêu?", chúng ta nên hỏi: "Làm thế nào tôi có thể tự mình xác minh xem không phận có thực sự đang bị đe dọa không? Nguồn dữ liệu nào tôi có thể tin cậy? Tôi có thể xây dựng một mô hình dự đoán riêng của mình để kiểm tra tính hợp lý của tuyên bố này không?"
Đây là bản chất của tư duy phi tập trung. Nó không phải là việc từ chối các chuyên gia, mà là việc khôi phục lại vị thế của chính bạn như một nhà phân tích có thẩm quyền.
Một suy nghĩ tiến bộ thay vì một lời kết luận
Tôi không thể nói với các bạn rằng không phận sẽ không đóng cửa. Tôi cũng không thể nói rằng nó sẽ đóng cửa. Điều tôi có thể nói là: con số 43% mà bạn đọc được trong một bài báo không phải là một sự thật. Nó là một tiếng ồn. Và trong một thế giới đầy tiếng ồn, kỹ năng quý giá nhất không phải là dự đoán tương lai, mà là xây dựng một hệ thống nhận thức có thể sống sót qua mọi sự hỗn loạn.
Tôi đã mất 15% tài sản trong vụ sụp đổ FTX. Tôi đã viết một bài thơ về đức tin trong thị trường gấu. Tôi đã rơi vào trạng thái tự nghi ngờ. Nhưng tôi đã đứng dậy, không phải bằng cách tìm kiếm một dự đoán khác, mà bằng cách xây dựng một cộng đồng có thể cùng nhau vượt qua những cơn sóng dữ. Đó là sự đánh đổi: bạn từ bỏ sự an toàn giả tạo của một con số, để đổi lấy sức mạnh thực sự của một mạng lưới.
Bây giờ, hãy tự hỏi bản thân: bạn đang xây dựng một con số, hay bạn đang xây dựng một mạng lưới?