Blob sắp đầy: Vì sao phí gas của mọi rollup sẽ tăng gấp đôi trong hai năm tới?
Rạng sáng 14/5, tôi mở Dune Analytics như mọi ngày. Một con số làm tôi dừng lại: tỷ lệ lấp đầy blob của Ethereum chạm 98% trong khung bảy ngày. Chỉ mười hai tháng trước, sau hard fork Dencun, con số này là 12%. Khi mọi người nói Dencun sẽ giảm phí mãi mãi, tôi biết đã đến lúc kiểm tra lại số liệu.
Blob là đơn vị dữ liệu tạm thời được EIP-4844 giới thiệu vào tháng 3/2024. Trước Dencun, rollup buộc phải ghi dữ liệu giao dịch vào calldata của khối Ethereum — nơi mà mọi node phải lưu trữ vĩnh viễn, khiến phí gas đẩy lên hàng chục USD cho mỗi giao dịch L2. Blob thay đổi cuộc chơi: dữ liệu được lưu trong khoảng 18 ngày, chi phí rẻ hơn hàng trăm lần, và node không cần phải giữ nó mãi mãi.
Kết quả là một cú sốc cung: không gian blob trở nên rẻ đến mức các rollup thi nhau mở rộng, từ Arbitrum và Optimism cho đến Base, Starknet và ZKSync. Phí trên các L2 này từng rơi xuống dưới một cent, và mọi người reo hò rằng era phí rẻ đã đến. Những báo cáo đầu năm 2025 còn tự tin dự đoán rằng Ethereum sẽ duy trì lợi thế chi phí ít nhất ba năm nữa. Nhưng cái bẫy nằm ngay trong sự hào nhoáng đó.
Khi mọi người nói blob sẽ đủ cho hai năm, tôi biết đã đến lúc kiểm tra lại số liệu. Công thức không phức tạp: tổng nhu cầu blob bằng số lượng rollup nhân với số batch họ công bố mỗi ngày, nhân với kích thước mỗi batch. Trong ngắn hạn, Dencun cung cấp sáu blob mỗi khối, có thể mở rộng lên chín nếu cần. Nhưng cung không đổi trong khi cầu tăng theo hàm mũ. Mỗi rollup mới, mỗi game on-chain, mỗi decentralized exchange đều muốn chiếm không gian blob. Bản chất thị trường blob được thiết kế giống EIP-1559: khi tỷ lệ lấp đầy vượt ngưỡng mục tiêu, giá blob sẽ tăng để kiềm chế nhu cầu. Điều đó có nghĩa là phí rẻ chỉ tồn tại trong giai đoạn dư cung — và tôi đã nhìn thấy tín hiệu bão hòa từ đầu quý 3/2025.
Tôi không nói suông. Tôi theo dõi số liệu blob trên txstreet gần như mỗi ngày trong suốt 14 tháng qua. Tôi viết script đo tương quan giữa số giao dịch trên Base và mức độ lấp đầy blob. Từng giai đoạn tăng trưởng của Base — đặc biệt khi Coinbase đưa thêm hàng triệu người dùng vào on-chain — lập tức đẩy nhu cầu blob lên một mức mới. Kiểm tra dữ liệu của tôi cho thấy: vào tháng 4/2024, mỗi giây chỉ có khoảng 10 KB blob được tạo ra. Đến tháng 4/2025, con số đó đã đạt 300 KB mỗi giây. Tốc độ tăng gần 30 lần chỉ sau một năm, trong khi dung lượng blob chỉ tăng vỏn vẹn 1,5 lần nhờ cơ chế tăng số blob mỗi khối.
Khi mọi người nói thị trường đang đi ngang và không có gì thay đổi, tôi biết đã đến lúc kiểm tra lại số liệu — bởi vì hoạt động L2 vẫn tăng, ngay cả khi giá altcoin không nhúc nhích. Trong bảy ngày qua, một giao thức đã mất 40% thanh khoản, nhưng đồng thời, lượng dữ liệu blob mà giao thức đó công bố lại tăng gấp ba. Sự lệch pha giữa TVL và hoạt động blob là một trong những tín hiệu mạnh nhất cho thấy cuộc chơi đang được định giá lại. Nếu anh em chỉ nhìn vào biểu đồ giá, anh em sẽ bỏ lỡ cuộc chiến đang diễn ra ở tầng hạ tầng.
Điều này đưa tôi đến điểm mù mà hầu hết các bài phân tích đều bỏ qua: nút thắt không nằm ở tổng dung lượng blob, mà nằm ở sự phân bổ không đồng đều. Chỉ cần một vài rollup lớn như Base, Arbitrum và Optimism công bố batch dày đặc vào cùng một khung giờ, thị trường blob sẽ bị nghẽn cục bộ. Trong thực tế, tôi từng quan sát những giây phí blob tăng vọt từ 2 gwei lên 800 gwei chỉ trong vài phút, khi một đợt mint NFT trên Base đẩy hàng nghìn batch vào cùng một slot. Lúc đó, phí L2 phản ánh đúng cái giá mà thị trường blob đặt ra: không còn là rẻ, mà là trục trặc thường xuyên. Đây là vết thương mà tôi đã học được từ mùa hè DeFi 2020: khi mọi người đổ xô vào một giao thức chỉ vì phí thấp, họ quên kiểm tra khả năng chịu tải của lớp dữ liệu bên dưới.
Những ai tin rằng Ethereum sẽ sớm thêm blob trong hard fork tiếp theo cần nghe tôi nói thẳng: việc tăng số blob mỗi khối không giải quyết gốc rễ bài toán. Mỗi blob bổ sung đều làm tăng áp lực lên băng thông mạng và yêu cầu phần cứng của node. Những người chạy node solo ở các vùng có internet chậm, như Đông Nam Á hay châu Phi, sẽ bị bỏ lại phía sau nếu Ethereum cứ tăng số blob theo kiểu vô tội vạ. Đó là lý do EIP-7594 — peer data availability sampling (peerDAS) — là thứ duy nhất có thể phá vỡ thế bế tắc. Nhưng peerDAS vẫn đang ở giai đoạn thiết kế, và thời điểm triển khai ước tính không sớm hơn năm 2026.
Ngoài peerDAS, tôi đang theo dõi EIP-7623 — đề xuất tăng chi phí calldata, một động thái gián tiếp buộc rollup phải dùng blob nhiều hơn. Điều này nghe có vẻ tốt cho nhu cầu blob, nhưng thực tế còn làm trầm trọng thêm bài toán tắc nghẽn. Khi calldata trở nên quá đắt, mọi rollup sẽ dồn toàn bộ dữ liệu sang blob; đường cao tốc trở nên đông hơn trong khi không ai xây thêm làn. Các nhà phát triển Ethereum hiểu rõ điều này, và đó là lý do văn hóa phát triển của Ethereum luôn chậm hơn các hệ sinh thái khác: họ tìm kiếm giải pháp bền vững thay vì vá víu tạm thời.
Trong khi đó, nhu cầu blob tiếp tục tăng mỗi ngày. Từ tính toán của tôi, nếu không có đột phá về mặt kỹ thuật, thị trường blob sẽ bước vào trạng thái bão hòa trong vòng 18 đến 24 tháng nữa — và khi đó, phí gas của mọi rollup sẽ tăng gấp đôi. Thậm chí tăng hơn, nếu các rollup nhỏ cố gắng cạnh tranh cùng lúc. Những dự án nào đã quen với việc trả 0.001 USD cho một giao dịch sẽ bị sốc. Những dự án nào có backlog lớn — như các chuỗi gaming với hàng triệu người chơi — sẽ phải trả hàng triệu USD mỗi tháng cho blob. Và khi chi phí vận hành tăng, họ sẽ có hai lựa chọn: tăng phí người dùng, hoặc âm thầm bỏ qua việc công bố dữ liệu đầy đủ lên Ethereum. Cả hai đều là con đường dẫn đến sự phản bội niềm tin.
Khi mọi người nói các rollup có thể chuyển sang Celestia hoặc các lớp DA thay thế, tôi biết đã đến lúc kiểm tra lại số liệu. Đúng là nhiều rollup đã thiết kế khả năng chọn DA động, nhưng chuyển sang alt-DA đồng nghĩa với việc chấp nhận giả định bảo mật khác: không còn được bảo đảm bởi trình xác thực Ethereum, mà bởi một mạng bên thứ ba. Từ kinh nghiệm audit của tôi, mỗi lần một giao thức kéo thêm một cầu nối hoặc một lớp DA mới, bề mặt tấn công lại tăng lên một cách đáng kể. Đó là chưa kể vấn đề thanh khoản: thanh khoản của một rollup nằm trong mã token do chính nó phát hành, và khi lớp DA yếu, người dùng sẽ không phân biệt được đó là lỗi rollup hay lỗi DA. Khi mọi người nói đa dạng lớp DA sẽ cứu L2, tôi biết đã đến lúc kiểm tra lại số liệu — và số liệu cho thấy chưa có rollup nào trong top 10 dám thực sự chuyển toàn bộ dữ liệu sang Celestia trong dài hạn, vì họ sợ mất nhận diện bảo mật Ethereum.
Góc nhìn phản trực giác của tôi: thủ phạm làm blob bão hòa không phải là các rollup lớn mà là các ứng dụng “blob spam” — những dự án dùng không gian blob như một phương tiện ghi dữ liệu phi tài chính, từ bình luận mạng xã hội đến metadata của game. Chúng tiêu thụ blob cực nhanh trong thời gian ngắn, tạo ra cơn sốt giả và đẩy giá blob lên cao tạm thời, khiến các rollup chân chính phải trả giá đắt. Nếu không có cơ chế phí phân tầng rõ ràng, blob sẽ trở thành nơi “đánh cắp băng thông” của những kẻ cơ hội. Tôi đã chứng kiến điều tương tự với Bored Ape và Anonymice trong năm 2021, khi cơn sốt NFT bóp nghẹt mạng Ethereum vì những giao dịch không có giá trị lâu dài. Khi mọi người nói “blob rẻ mãi”, tôi biết đã đến lúc kiểm tra lại số liệu — bởi vì lịch sử luôn lặp lại với một bộ quần áo mới.
Một lớp tinh tế hơn: không phải tất cả rollup đều chịu ảnh hưởng như nhau. Những rollup sử dụng nén dữ liệu tốt, batch tối đa, hoặc triển khai validity proof có kích thước nhỏ hơn sẽ sống khỏe. Ngược lại, những rollup lười biếng, vẫn ghi từng giao dịch một cách thô sơ lên blob, sẽ bị bóp chết bởi chi phí. Tôi đã thấy chuyện này xảy ra ở mùa hè DeFi 2020: các giao thức tối ưu gas sống sót sau đợt tăng phí; những kẻ lười biếng bị thanh lý ngay khi giá gas chạm đỉnh. Lịch sử không lặp lại y hệt, nhưng nhịp điệu thì giống nhau đến kỳ lạ.
Mối liên hệ của tôi với EigenLayer và các giao thức restaking trong năm 2026 khiến tôi có một cái nhìn khác về câu chuyện blob. Nếu AI agent ngày càng tham gia vào DeFi, chúng sẽ cần không gian dữ liệu để ghi lại quyết định, bằng chứng, và trạng thái. Điều đó tạo ra một nguồn cầu hoàn toàn mới — không phải từ người dùng, mà từ máy móc. Khi tôi thử nghiệm restaking AI động với 100 ETH vào EigenLayer, tôi nhận ra rằng các agent không chỉ tiêu thụ gas mà còn tạo ra một lượng dữ liệu lớn trên L2. Nếu xu hướng này lan rộng, nhu cầu blob sẽ không tăng theo cấp số nhân mà tăng theo cấp số mũ. Đến lúc đó, câu chuyện “blob đầy” sẽ không còn là dự báo, mà là thực tại.
Tôi cũng muốn nói về một khía cạnh ít được nhắc đến: chính trị của blob. Ethereum là một mạng phi tập trung, nhưng quyết định tăng số blob lại nằm trong tay các nhà phát triển cốt lõi, chịu áp lực từ những gã khổng lồ L2. Các rollup lớn như Base và Arbitrum có tầm ảnh hưởng lớn đến lộ trình Ethereum, và họ sẽ vận động để có thêm blob càng sớm càng tốt. Nhưng từ góc nhìn của một người từng làm qua các vụ IPO và niêm yết, tôi biết rằng các quyết định kỹ thuật bị chi phối bởi lợi ích kinh tế sẽ không bao giờ tối ưu cho toàn hệ thống. Nếu Ethereum tăng blob quá nhanh, họ đặt cược toàn bộ tương lai vào băng thông — một ván cược mà mạng lưới có thể không thắng nổi khi đối mặt với một đợt tấn công mạng hoặc một hard fork bất ngờ.
Với một trader, điều đó có nghĩa là cơ hội nằm ở các rollup có khả năng quản lý chi phí blob tốt, chẳng hạn như những dự án sử dụng nén giao dịch hoặc batch lớn hơn. Rollup nào tối ưu hóa dữ liệu tốt sẽ giữ được biên lợi nhuận khi phí blob tăng. Rollup nào quen phụ thuộc vào blob rẻ sẽ chết — hoặc bị mua lại với giá rẻ mạt. Ở chiều ngược lại, những nhà cung cấp dịch vụ blob-data indexer, block explorer chuyên biệt, và các hạ tầng phân tích dữ liệu L2 sẽ hưởng lợi, vì nhu cầu theo dõi blob tăng lên cùng độ phức tạp. Tôi đã bắt đầu săn đón những dự án này từ quý 1/2025 — trước khi phần đông thị trường nhận ra.
Còn với những ai quan tâm dài hạn, tín hiệu cần theo dõi không phải là giá ETH, mà là ba con số: tỷ lệ lấp đầy blob trên txstreet, phí blob trung bình trên ultrasound.money, và số lượng batch mỗi ngày của Base. Khi tỷ lệ lấp đầy duy trì trên 85% trong một tuần liên tục, hãy chuẩn bị cho một cuộc khủng hoảng chi phí L2. Khi phí blob trung bình vượt 100 gwei, tất cả các rollup sẽ phải tăng phí người dùng, và câu chuyện “L2 là tương lai giá rẻ của Ethereum” sẽ bị thử thách nghiêm trọng. Đó chính là lúc thị trường hiểu rằng blob không phải tài nguyên vô hạn — và Ethereum, dù muốn, cũng không thể vừa rẻ, vừa an toàn, vừa phi tập trung cùng một lúc.
Tôi vẫn nhớ cảm giác năm 2017 khi tôi bỏ 5.000 USD vào Chainlink, một quyết định khiến nhiều người cho là liều lĩnh. Tôi kiểm tra contract và thấy nhóm có năng lực thực sự; kết quả là 50 lần sau ba tháng. Nhưng khoản lời đó không đến từ sự may mắn, mà đến từ việc tôi sẵn sàng đi ngược lại đám đông khi số liệu ủng hộ. Với blob, tình huống cũng tương tự: mọi người đang ngủ quên trên chiến thắng của Dencun, trong khi số liệu đã bắt đầu kể một câu chuyện khác. Khi mọi người nói “không có gì phải vội”, tôi biết đã đến lúc kiểm tra lại số liệu. Số liệu của tôi đang đếm ngược.
Câu hỏi cuối tôi để lại: bạn đã sẵn sàng trả giá gấp đôi cho mỗi giao dịch L2 trong hai năm tới? Hay bạn sẽ tìm cách thoát khỏi vũ điệu này trước khi blob vỡ trận? Khi mọi người nói “không có gì phải vội”, tôi biết đã đến lúc kiểm tra lại số liệu. Số liệu của tôi đang đếm ngược.