SuperVega mở giao dịch quyền chọn trên Starknet: bản beta công khai không phải giấy chứng nhận an toàn
Mới đây, SuperVega thông báo ra mắt giao dịch quyền chọn trên Starknet. Thông báo ngắn. Không có báo cáo kiểm toán. Không có tài liệu kỹ thuật. Không có mã token. Không có cơ chế phí. Cộng đồng thường hỏi: giao thức này có an toàn để dùng không? Câu trả lời nằm trong mã nguồn. Vấn đề là mã nguồn chưa được công bố.
SuperVega là một giao thức DeFi hoạt động ở tầng ứng dụng, chuyên về phái sinh. Họ chọn Starknet, một Layer 2 sử dụng bằng chứng không biết và ngôn ngữ lập trình Cairo. Khác với các sàn hoán đổi vĩnh viễn, quyền chọn là một loại hợp đồng có rủi ro định giá phức tạp. Người mua quyền chọn trả phí để có quyền, không phải nghĩa vụ, mua hoặc bán một tài sản ở mức giá cố định trong tương lai. Phí này phụ thuộc vào biến động, thời gian và giá thực hiện. Chỉ cần một tham số sai, cả hệ thống có thể bị khai thác.
Theo phân tích từ bài báo gốc, toàn bộ nội dung thông báo chỉ cung cấp ba điểm. Một: giao dịch quyền chọn đã được mở. Hai: SuperVega được kỳ vọng đóng góp cho hệ sinh thái Starknet. Ba: sản phẩm đang ở dạng public beta. Nếu loại bỏ những câu mang tính kỳ vọng, phần còn lại là một câu duy nhất: có một giao thức quyền chọn vừa bật công tắc.
Với một bài đánh giá kỹ thuật, đây là tình trạng thiếu hụt thông tin toàn diện. Tôi từng kiểm toán một dự án DeFi vào mùa hè 2020. Lỗi nằm trong hàm rebase. Tôi chỉ ra rằng nó cho phép đúc token vô hạn. Nhóm phát triển phớt lờ vì họ cho rằng tôi còn quá trẻ. Dự án sụp đổ trong 48 giờ. Từ đó tôi giữ một nguyên tắc: khi không thấy mã nguồn, không thấy báo cáo kiểm toán, không thấy mô hình kinh tế, thì không có gì để đánh giá an toàn. Một bản beta công khai chỉ chứng minh một điều: code đang chạy. Code đang chạy không có nghĩa là code đúng.
Phần kỹ thuật là nơi cần sự chính xác. Một giao thức quyền chọn không thể chỉ là một hợp đồng thông minh. Nó cần ít nhất năm mô-đun: mô hình định giá, quản lý rủi ro Greek, nguồn dữ liệu biến động, công cụ thanh lý và hệ thống ký quỹ. Mỗi mô-đun đều có vector tấn công riêng.
Mô hình định giá sai sẽ làm giá quyền chọn lệch khỏi thị trường. Quản lý Greek kém sẽ khiến sàn tổn thương trước biến động. Oracle yếu sẽ cho phép kẻ tấn công thao túng giá thanh toán. Công cụ thanh lý trễ sẽ tạo ra nợ xấu. Hệ thống ký quỹ lỏng lẻo sẽ khiến thanh khoản bị rút sạch. Vì thế, câu hỏi đầu tiên là SuperVega sử dụng mô hình định giá nào. Black-Scholes, binomial, hay Monte Carlo? Mỗi mô hình có giả định riêng. Black-Scholes giả định biến động ổn định, nhưng thị trường tiền mã hóa không ổn định. Nếu họ dùng biến động lịch sử, biến động ngụ ý từ hợp đồng tương lai có khớp không? Bài viết gốc không nói.
Câu hỏi thứ hai là oracle. Quyền chọn thanh toán dựa trên giá tài sản tại thời điểm hết hạn. Nếu oracle chỉ lấy giá từ một sàn, kẻ tấn công có thể dồn thanh khoản về một phía và thao túng. Câu hỏi thứ ba là ai kiểm soát hợp đồng nâng cấp. Nếu có một multi-sig có thể sửa tham số thanh lý, thì câu nói “code is law” không còn đúng nữa. Trong các giao thức DAO, quyền nâng cấp hợp đồng luôn nằm trong tay vài admin. Đó là lý do tôi không bao giờ tin vào chữ “phi tập trung” khi chưa nhìn thấy danh sách admin. Tất cả những câu hỏi này đều chưa có lời giải.
Bài phân tích gốc cũng nói rõ: không có báo cáo kiểm toán. Cộng đồng thường hỏi vì sao không thấy báo cáo kiểm toán. Câu trả lời nằm trong mã nguồn: không có gì để kiểm tra. Trong một giao thức phái sinh, đây không phải một điểm trừ đơn lẻ, mà là một dấu hỏi bao trùm toàn bộ sản phẩm. Các công ty kiểm toán như OpenZeppelin, Trail of Bits thường được nhắc đến như một tín hiệu tin cậy. Nếu SuperVega có một báo cáo như vậy, đội ngũ gần như chắc chắn sẽ đưa vào thông cáo báo chí. Việc không được nhắc đến đồng nghĩa với hai khả năng: chưa kiểm toán, hoặc kiểm toán nhưng không muốn công khai. Cả hai đều không mang lại sự yên tâm cho người dùng.
Tiếp theo là token và dòng phí. Thông báo của SuperVega không nói về việc có phát hành token hay không. Cũng không nói về phí giao dịch. Nếu không có token, giao thức phải sống bằng phí. Một giao thức quyền chọn thu phí theo hai đầu: phí người mua trả và phí thanh toán khi người bán bị thanh lý. Nhưng nếu không có chất xúc tác thanh khoản, khối lượng giao dịch sẽ rất thấp. Các giao thức DeFi thành công thời kỳ đầu thường dùng farming reward để hút thanh khoản. SuperVega không tiết lộ chương trình nào. Có thể họ đang giữ kế hoạch cho đến khi beta thành công. Có thể họ không có kế hoạch token rõ ràng. Cả hai khả năng đều là rủi ro.
Giá trị token của một giao thức quyền chọn không nằm ở việc token được dùng để trả phí, mà nằm ở việc token có được dùng để bắt giữ dòng phí hay không. Mô hình veToken, như Lyra dùng, yêu cầu người nắm giữ khóa token trong một thời gian dài để nhận quyền quản trị và chia phí. Nếu SuperVega theo mô hình này, cần phân tích lịch trình khóa và tỷ lệ phân bổ. Nếu không, token chỉ là một công cụ đầu cơ. Hiện tại, chúng ta không có dữ liệu để xác định.
Thị trường tiền mã hóa đang đi ngang. Trong bối cảnh này, người dùng hiếm khi mạo hiểm với một sản phẩm mới mà không có động lực rõ ràng. SuperVega có thể phải đối mặt với bài toán con gà và quả trứng: thanh khoản đến từ nhà tạo lập thị trường, nhưng nhà tạo lập thị trường chỉ đến khi có khối lượng. Một giao thức quyền chọn mới trên Starknet có thể tận dụng chi phí giao dịch thấp của ZK-Rollup. Nhưng chi phí thấp không giải quyết vấn đề thanh khoản. Các đối thủ cạnh tranh như Lyra, Aevo, Dopex đã chiếm giữ tâm trí người dùng. SuperVega cần một lý do cụ thể để tồn tại, không phải một câu thông báo.
Việc chọn Starknet không tự động tạo ra lợi thế. Có hàng chục Layer 2 trên thị trường, nhưng thanh khoản gốc vẫn nằm trên Ethereum. Mỗi Layer 2 mới lại cắt nhỏ một phần thanh khoản vốn đã khan hiếm. Nếu SuperVega không đưa ra được một cơ chế thanh khoản khác biệt, họ sẽ giống một cái ao nhỏ trong một khu vườn đang bị chia lô. Một chương trình farming có thể hút TVL tạm thời, nhưng APY đi vay từ đâu? Khi ngừng bơm, người dùng đi. Lịch sử DeFi đã chứng minh điều này nhiều lần.
Nhưng nói công bằng, phe lạc quan cũng có lý do. Starknet là một hệ sinh thái ít bị mã hóa bởi dòng vốn đến từ EVM. Nếu SuperVega thực sự viết hợp đồng bằng Cairo và tận dụng các tính năng an toàn của Cairo, họ có thể tránh được toàn bộ những lỗi EVM kinh điển như re-entrancy, overflow, hay lỗi approve. Đây là một lợi thế tiềm năng. Một hợp đồng Cairo được kiểm tra cẩn thận có thể vượt trội hơn một hợp đồng Solidity chắp vá. Nhưng đó là tương lai có điều kiện. Điều kiện là phải có mã nguồn mở, có bài kiểm toán xác minh mô hình, có chứng minh về hành vi của hệ thống. Không có bất kỳ điều kiện nào trong số đó trong thông báo ban đầu.
Một điểm nữa mà phe lạc quan thường nhắc đến là thị trường đi ngang. Nhiều giao thức ra mắt trong giai đoạn sôi động rồi chết vì không giữ được thanh khoản. Ra mắt trong lúc im ắng có thể giúp SuperVega xây dựng sản phẩm mà không bị cạnh tranh. Nhưng điều ngược lại cũng đúng: trong lúc im ắng, không ai chú ý đến một bản beta. Người dùng không thiếu một sân chơi mới, họ thiếu lý do để tin rằng một giao thức không công bố báo cáo kiểm toán sẽ trả tiền cho họ đúng hạn.
Câu hỏi cuối cùng không phải là SuperVega có phải là một dự án lừa đảo hay không. Câu hỏi là liệu bạn có thể tự mình kiểm chứng sự an toàn của nó không. Nếu bạn không đọc mã nguồn, không hiểu mô hình định giá, không biết oracle lấy dữ liệu từ đâu, thì bạn không nên dùng một giao thức quyền chọn. Nếu bạn đọc được, bạn sẽ thấy câu trả lời nằm trong mã nguồn. Hai chữ “public beta” chỉ có nghĩa là một lời mời thử nghiệm, không phải là lời hứa an toàn. Cộng đồng thường hỏi tôi nên tham gia khi nào. Tôi trả lời: hãy tham gia khi bạn đọc xong toàn bộ hợp đồng, khi bạn biết ai đang giữ chìa khóa, khi bạn mô phỏng được kịch bản biến động mạnh nhất. Trước đó, tất cả những gì bạn nhìn thấy chỉ là một câu thông báo trên màn hình.