Tôi đã dành cả buổi tối hôm qua lướt trên Ethereum Magicians, một diễn đàn nơi những người xây dựng Ethereum thảo luận về tương lai của giao thức. Và tôi tình cờ thấy một đề xuất khiến tôi vừa phấn khích vừa lo lắng: gắn các kỹ năng có thể thực thi (executable skills) vào danh tính ERC-721. Nói một cách đơn giản, NFT không chỉ là ảnh đại diện (PFP) hay tài sản tĩnh nữa – chúng có thể trở thành 'đại lý kỹ thuật số' có khả năng tự động thực hiện các hành động trên chuỗi. Nhưng liệu đây có phải là bước tiến mang tính cách mạng hay chỉ là một ảo tưởng khác trong vòng đời của các câu chuyện thị trường?
— Root: Phát hiện sớm
Vòng đời của một ảo tưởng: từ một bài đăng trên diễn đàn đến một cơn sốt tiềm năng.
Hãy nhìn lại lịch sử. Năm 2017, ICO đã biến whitepaper thành vàng. Năm 2020, DeFi Summer biến tokenomics thành thánh chiến. Năm 2021, NFT biến ảnh JPEG thành tài sản triệu đô. Mỗi lần, câu chuyện đều bắt đầu từ một ý tưởng nhỏ – một bài đăng trên Reddit, một đề xuất trên diễn đàn, một tweet từ một người có ảnh hưởng. Và lần này, câu chuyện bắt đầu từ Ethereum Magicians. Đề xuất này, nếu được triển khai, sẽ cho phép một NFT không chỉ đại diện cho quyền sở hữu mà còn mang theo một 'kỹ năng' – ví dụ như khả năng tự động thanh lý một vị thế DeFi, hoặc tự động đặt lại lệnh trong một chiến lược yield farming. Điều này sẽ biến NFT từ một tài sản thụ động thành một tác nhân chủ động trên chuỗi.
Nhưng hãy dừng lại. Trước khi chúng ta lao vào vẽ ra một tương lai không tưởng, hãy nhìn vào thực tế. Đề xuất này vẫn chỉ là một cuộc thảo luận sơ bộ trên một diễn đàn. Không có mã nguồn, không có testnet, không có đội ngũ phát triển chính thức. Nó giống như một bản phác thảo trên khăn ăn hơn là một bản thiết kế kỹ thuật. Tôi đã từng chứng kiến những ý tưởng tương tự – từ 'NFT có thể staking' đến 'NFT lai tạo' – tất cả đều chết yểu vì thiếu sự hỗ trợ của cộng đồng hoặc vì độ phức tạp kỹ thuật quá lớn. Bài học từ thất bại với ICO năm 2018 đã dạy tôi rằng: một câu chuyện hay không đủ để tạo nên một giao thức thành công. Cần có mã nguồn, cần có sự kiểm chứng, cần có người dùng thực sự.
— Root: Thất bại với ICO
Tuy nhiên, hãy nhìn vào khía cạnh kỹ thuật. Ý tưởng này thực sự có sức hấp dẫn. Nó giải quyết một vấn đề cốt lõi: NFT hiện tại quá tĩnh. Bạn mua một CryptoPunk, bạn sở hữu nó, nhưng nó không làm gì cả. Nếu NFT có thể mang theo 'kỹ năng' – được kích hoạt bởi chủ sở hữu hoặc bởi các điều kiện on-chain – thì toàn bộ mô hình tương tác trên chuỗi sẽ thay đổi. Hãy tưởng tượng: một NFT đại diện cho một bot giao dịch tự động, hoặc một đại lý bảo hiểm thanh toán tự động khi điều kiện được đáp ứng. Điều này có thể mở ra một kỷ nguyên mới cho DeFi, GameFi và thậm chí cả danh tính phi tập trung. Nhưng chính xác thì nó hoạt động như thế nào? Đề xuất chưa nêu rõ. Liệu kỹ năng được lưu trữ trên chuỗi (off-chain hay on-chain)? Nếu on-chain, chi phí gas có thể tăng vọt. Nếu off-chain, ai sẽ đảm bảo tính trung thực của việc thực thi? Đây là những câu hỏi kỹ thuật quan trọng mà hiện tại không có câu trả lời.
— Root: Thất bại với ICO trong DeFi Summer và phát hiện ra những kẻ chơi lâu năm
Tôi không tin vào một câu chuyện được kể quá sớm. Tôi tin vào những người kể chuyện đã đi trước, những người đã xây dựng, thất bại và học hỏi. Đề xuất này, nếu được thực hiện một cách cẩn thận, có thể là một bước tiến lớn. Nhưng nếu nó bị vội vã thúc đẩy bởi FOMO và sự kỳ vọng quá mức, nó sẽ chỉ là một trang khác trong cuốn sách về những ảo tưởng của blockchain. Hãy nhớ lại câu chuyện về YFI – dự án không pre-mine, không VC, nhưng đã tồn tại nhờ vào cộng đồng trung thành và sự minh bạch. Đề xuất này cần một cộng đồng như vậy, chứ không phải một làn sóng đầu cơ.
— Root: "Tôi không tin vào ______, tôi tin vào người kể chuyện đi trước."
Vậy, đâu là takeaway? Đừng để bị cuốn theo cơn sốt. Hãy nhìn vào các tín hiệu thực tế: liệu có ai đó thực sự viết code? Liệu có một EIP chính thức được đề xuất? Liệu có các cuộc thảo luận giữa các nhà phát triển cốt lõi? Nếu không có điều đó trong 3 tháng tới, rất có thể đây chỉ là một ý tưởng thoáng qua. Nhưng nếu nó tiến triển, đây sẽ là một trong những câu chuyện quan trọng nhất của chu kỳ tiếp theo. Cho đến lúc đó, hãy giữ cái đầu lạnh. Bởi vì, như tôi đã học được từ những lần thất bại: câu chuyện hay nhất không phải là câu chuyện được kêu to nhất, mà là câu chuyện được xây dựng bền vững nhất.