Bill Ackman, tỷ phú quản lý quỹ phòng hộ kỳ cựu, vừa gây chú ý khi thông báo ra mắt Pershing Square Ventures Ltd., một quỹ đầu tư mạo hiểm với cấu trúc 'vĩnh viễn' (evergreen). Không giống các quỹ VC truyền thống có vòng đời 10 năm – buộc phải thoái vốn dù startup còn tiềm năng – quỹ mới này cho phép nắm giữ cổ phiếu sau IPO vô thời hạn. Động thái này diễn ra trong bối cảnh nhiều quỹ phòng hộ khác cũng đang mở rộng sang lĩnh vực đầu tư mạo hiểm, tạo nên một làn sóng cạnh tranh mới.
Bối cảnh: Vì sao Ackman cần một quỹ VC riêng? Pershing Square Capital Management, công ty mẹ, vốn nổi tiếng với các khoản đầu tư giá trị trên thị trường đại chúng. Nhưng Ackman đã âm thầm đầu tư vào các công ty tư nhân trong nhiều năm qua – thông qua family office của mình. Nay, ông hợp nhất các khoản đầu tư đó vào một cấu trúc quỹ chính thức, mở cửa cho các nhà đầu tư tổ chức và cá nhân giàu có. Điểm đặc biệt: quỹ được thiết kế dưới dạng 'Ltd.' thay vì 'L.P.' thông thường, gợi ý về việc đăng ký tại một thiên đường thuế như Cayman Islands – một chi tiết kỹ thuật mà ít người để ý nhưng có thể ảnh hưởng đến cấu trúc thuế và quyền lợi của nhà đầu tư.
Phân tích chuyên sâu từ các chuyên gia cho thấy, việc Ackman đưa tài sản family office vào quỹ mới tạo ra một 'lợi thế khởi động' đáng kể: quỹ không phải bắt đầu từ con số 0, mà có sẵn một danh mục đã được đánh giá. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra câu hỏi về giá trị chuyển giao – nếu các khoản đầu tư được chuyển với giá vốn, LP ngay lập tức có lãi trên sổ sách; nếu chuyển theo giá thị trường, Ackman thu về thanh khoản nhưng giảm dư địa sinh lời cho LP.
Cơ chế vận hành và thách thức pháp lý Dù là quỹ mạo hiểm, Pershing Square không phải là một startup FinTech điển hình. Công nghệ không phải lợi thế cạnh tranh của họ – thay vào đó, thương hiệu và mạng lưới quan hệ mới là vũ khí chính. Tuy nhiên, chính sự nổi tiếng của Ackman lại tạo ra rủi ro về tuân thủ. Theo phân tích từ các chuyên gia pháp lý, Ackman từng bị SEC phạt vì vi phạm Reg FD (công bố thông tin không công bằng) vào năm 2024. Với quỹ VC nắm giữ các startup trước IPO, việc Ackman bình luận công khai trên mạng xã hội về các công ty này có thể vi phạm ranh giới thông tin nội bộ – một rủi ro mà ít quỹ VC truyền thống phải đối mặt.
Về mặt cấu trúc, quỹ hoạt động dưới dạng 'evergreen' nghĩa là không có ngày đáo hạn. Điều này thay đổi hoàn toàn nền kinh tế đơn vị: phí quản lý (thường 2% AUM) trở thành dòng tiền gần như vĩnh viễn, thay vì chỉ kéo dài 10 năm. Điều này có thể giúp định giá Pershing Square cao hơn nếu công ty mẹ niêm yết – một giả thuyết đang được thị trường đồn đoán. Tuy nhiên, cấu trúc này cũng đặt ra yêu cầu về một đội ngũ thẩm định công nghệ riêng, trong khi Pershing Square vốn chỉ quen thẩm định các công ty đại chúng. Khả năng đánh giá công nghệ của các startup early-stage có thể là điểm yếu cốt tử.
Góc nhìn phản trực giác: Sức mạnh của 'ngôi sao' và cạm bẫy Thông thường, các quỹ VC thành công nhờ vào quy trình đầu tư kỷ luật và đội ngũ chuyên ngành. Nhưng với Pershing Square Ventures, tài sản lớn nhất lại là chính Bill Ackman. Sự hiện diện của ông trong hội đồng quản trị một startup trước IPO có thể tạo ra hiệu ứng truyền thông mạnh mẽ, giúp startup dễ dàng gọi vốn và thu hút sự chú ý. Một số chuyên gia gọi đây là 'chiết khấu người nổi tiếng' – startup có thể chấp nhận định giá thấp hơn để đổi lấy sự bảo chứng của Ackman. Tuy nhiên, điều ngược lại cũng đúng: nếu Ackman chỉ đóng vai trò danh nghĩa mà giao quyền cho CIO Ryan Israel, thì hiệu ứng thương hiệu sẽ suy giảm nhanh chóng.
Một điểm mù khác: mối quan hệ giữa quỹ mới và các quỹ VC truyền thống. Pershing Square không cạnh tranh trực tiếp ở vòng seed hay Series A, mà nhắm vào giai đoạn pre-IPO và crossover. Điều này khiến họ vừa là đối thủ vừa là đối tác: họ có thể đầu tư cùng các VC lớn như Sequoia hay Coatue, và cam kết giữ cổ phiếu sau IPO, giúp các VC kia thoát vốn dễ dàng hơn. Nhưng nếu Ackman trở nên quá hung hăng, có thể gây ra xung đột lợi ích khi quỹ của ông muốn dẫn dắt các vòng gọi vốn với điều khoản có lợi.
Kết luận: Bài học cho thị trường crypto Mô hình quỹ evergreen của Pershing Square đặt ra một câu hỏi thú vị cho lĩnh vực đầu tư mạo hiểm trong crypto: liệu các quỹ đầu tư token có nên áp dụng cấu trúc vĩnh viễn để tránh áp lực thoái vốn khi thị trường xuống? Trong thế giới crypto, nơi thanh khoản có thể biến mất qua đêm, một quỹ không bị ràng buộc bởi thời hạn có thể giúp các nhà đầu tư nắm giữ dài hạn hơn. Tuy nhiên, rủi ro tập trung vào một cá nhân (như Ackman) cũng là bài học cho các DAO và quỹ cộng đồng: sức mạnh thương hiệu cá nhân có thể là con dao hai lưỡi. Cuối cùng, câu hỏi vẫn còn đó: Liệu các quỹ VC truyền thống có bị 'evergreen hóa' hay không, hay đây chỉ là một chiêu trò truyền thông của Ackman?